Nguyên tắc cơ bản trong Bệnh lý lâm sàng Thú y ( Phần 6 )

Những isoenzym Alkalinine phosphat khác nhau được tìm thấy trong gan (đặc biệt là ống dẫn mật), mật, xương, cơ ruột, ống thận, phổi, nhau thai và bạch cầu. Những isoenzym có thể bị thủy phân bởi quá trình điện di nhằm mục đích làm tăng ALP. ALP huyết thanh được báo cáo trong những ca trúng độc là hỗn hợp của nhiều isoenzym nhưng chủ yếu từ gan, xương và ruột. ALP cao là chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá tình trạng ứ mật, bệnh gan và hoạt động cơ xương. Isoenzym xuất phát từ gan ở hầu hết các loài tồn tại lâu hơn so với isoenzym xuất phát từ xương và nhau thai. Nồng độ ALP huyết thanh tăng trên thú non. Trên loài chuột, isoenzym ALP nguồn gốc từ ruột và xương chiếm ưu thế.

Tăng ALP huyết thanh nguồn gốc từ xương thường gấp 2-3 lần nhưng tăng ALP nguồn gốc từ gan có thể gấp rất nhiều lần. ALP huyết thanh có thể tăng cao do ảnh hưởng của corticoid nội sinh hoặc ngoại sinh đến gan (trừ mèo) và có thể ảnh hưởng kéo dài nhiều tuần. Trên loài chim, ALP hầu hết có nguồn gốc từ ruột. ALP tăng do bệnh gan đối với loài chim ăn thịt nhưng không tăng đối với các loài chim không ăn thịt. ALP không đặc hiệu trong đánh giá ứ mật trên mèo. Đối với thú lớn, GGT đặc hiệu hơn ALP trong đánh giá ứ mật. Thời gian bán thải của ALP huyết thanh khoảng 6 giờ trên mèo và 72 giờ trên chó.

Tăng ALP:

• Bệnh gan, viêm gan, ứ mật, tắc mật sau gan, hoàng đản tại gan, xơ gan, áp-xe gan, khối u gan.

• Tăng chuyển hóa xương (gãy xương, tăng năng tuyến cận giáp), bệnh trên xương, u xương, còi xương, loãng xương, bệnh Paget.

• Tăng năng tuyến giáp, bệnh to đầu chi, bệnh mãn tính, stress mãn tính, tăng sản xuất corticoid nội sinh (tăng năng tuyến thượng thận), mang thai, loét dạ dày, suy tim sung huyết, đái tháo đường, nhồi máu cơ tim, hội chứng Fanconi, gan nhiễm mỡ trên mèo.

• Những isoenzym Alkalinine phosphat khác nhau được tìm thấy trong gan (đặc biệt là ống dẫn mật), mật, xương, cơ ruột, ống thận, phổi, nhau thai và bạch cầu. Những isoenzym có thể bị thủy phân bởi quá trình điện di nhằm mục đích làm tăng ALP. ALP huyết thanh được báo cáo trong những ca trúng độc là hỗn hợp của nhiều isoenzym nhưng chủ yếu từ gan, xương và ruột. ALP cao là chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá tình trạng ứ mật, bệnh gan và hoạt động cơ xương. Isoenzym xuất phát từ gan ở hầu hết các loài tồn tại lâu hơn so với isoenzym xuất phát từ xương và nhau thai. Nồng độ ALP huyết thanh tăng trên thú non. Trên loài chuột, isoenzym ALP nguồn gốc từ ruột và xương chiếm ưu thế.

  Tăng ALP huyết thanh nguồn gốc từ xương thường gấp 2-3 lần nhưng tăng ALP nguồn gốc từ gan có thể gấp rất nhiều lần. ALP huyết thanh có thể tăng cao do ảnh hưởng của corticoid nội sinh hoặc ngoại sinh đến gan (trừ mèo) và có thể ảnh hưởng kéo dài nhiều tuần. Trên loài chim, ALP hầu hết có nguồn gốc từ ruột. ALP tăng do bệnh gan đối với loài chim ăn thịt nhưng không tăng đối với các loài chim không ăn thịt. ALP không đặc hiệu trong đánh giá ứ mật trên mèo. Đối với thú lớn, GGT đặc hiệu hơn ALP trong đánh giá ứ mật. Thời gian bán thải của ALP huyết thanh khoảng 6 giờ trên mèo và 72 giờ trên chó.

  Tăng ALP:

• Bệnh gan, viêm gan, ứ mật, tắc mật sau gan, hoàng đản tại gan, xơ gan, áp-xe gan, khối u gan.

• Tăng chuyển hóa xương (gãy xương, tăng năng tuyến cận giáp), bệnh trên xương, u xương, còi xương, loãng xương, bệnh Paget.

• Tăng năng tuyến giáp, bệnh to đầu chi, bệnh mãn tính, stress mãn tính, tăng sản xuất corticoid nội sinh (tăng năng tuyến thượng thận), mang thai, loét dạ dày, suy tim sung h 

• Thuốc độc gan, carbon tetraclorit, phenobarbital, estrogen, metyltestosteron, corticoid, thuốc gây ứ mật, erythromycin, thuốc chống co giật.

• Giảm ALP:

• Chán ăn, nhịn ăn, suy dinh dưỡng, giảm phospho huyết, bệnh thiếu phospho.

• Thiểu năng tuyến giáp, bệnh Lùn, thiếu máu ác tính (thiếu hụt vitamin B12)

• Bệnh tăng vitamin D.

• Aspartate aminotransferase (AST) hay còn có tên gọi khác là Glutamate oxaloacetate transaminase (GOT) có nhiều trong gan, cơ tim và hiện diện ít trong cơ vân, thận, tụy tạng, phổi, lách và hồng cầu. ALT và AST thường đi kèm nhau, AST không đặc hiệu bằng ALT trong bệnh gan. Mức độ ALT và AST trong huyết thanh thường thấp nhưng khi có sự tổn thương tế bào hoặc tế bào chết sẽ giải phóng những enzyme này vào trong máu.

  Trong quá trình tổn thương gan, ALT và AST cùng tăng đạt đỉnh điểm trong 24-36 giờ. Trong trường hợp nhồi máu cơ tim, AST tăng trong khi ALT chỉ tăng nhẹ. AST thường được sử dụng...

  trong chẩn đoán tổn thương gan trên thú lớn kết hợp với creatine kinase (CK).

  Tăng AST:

• Hoại tử tế bào gan, hoàng đản tắc mật, viêm gan mãn tính, viêm gan do virus, sơ gan, u gan, thừa sắt, sán lá gan.

• Nhồi máu cơ tim, chấn thương hoặc hoại tử cơ tim, loạn dưỡng cơ, myoglobin niệu, bệnh cơ trắng, viêm đa cơ, chấn thương hoặc hoại tử cơ vân, bệnh do giun xoắn Trichinella spp.

• Phẫu thuật, tiêm bắp, hoại thư, nhiễm trùng, sốc, nhiễm trùng máu, viêm tụy, thiếu máu tan huyết.

• Halotan, cloroform, carbon tetraclorit, đồng, hợp chất phosphor, chất gây nghiện, salicylat, erythromycin, phenothiazine, progesterone, androgen, metyldopa, acetaminophen, thuốc độc gan, thuốc gây ứ mật.

• Sự cân bằng acid- bazơ trong cơ thể được quy định chủ yếu bởi anion bicarbonate. Mức bicarbonate được quy định bởi phổi và thận. Nó được thải qua nước tiểu và phân. Nồng độ bicarbonate được tính theo phương trình:

  Tăng: Nhiễm kiềm chuyển hóa hoặc nhiễm toan hô hấp có bù

  Giảm AST: không có ý nghĩa lâm sàng hoặc thiếu hụt vitamin B6, ure huyết.

  Cơ quan bị ảnh hưởng: máu, phổi, thận, thần kinh trung ương.

  Lấy và xử lý mẫu: lấy máu động mạch cho vào ống heparin yếm khí, làm lạnh và phân tích ngay (<20 phút).

  6.5 Aspartate Aminotransferase (AST, ASAT, SGOT, GOT, PGOT)

  Cơ quan bị ảnh hưởng: gan, cơ tim, cơ vân, thận, tụy tạng, phổi, lách, hồng cầu.

  Lấy và xử lý mẫu: huyết thanh trữ ở nhiệt độ phòng trong 24h, ở 4°C trong 24 giờ, ở -20°C trong 1 tháng. Yếu tố ảnh hưởng: tan huyết, đông cứng.

  Xét nghiệm hỗ trợ: ALT, ALP, isoenzym ALP, SDH (thú lớn), GGT, LDH, 5’-NT, axit mật, urobilinogen, bilirubin, albumin, globulin tổng, công thức máu toàn phần, hình thái học hồng cầu, yếu tố đông máu, thời gian đông máu. tuyết, đái tháo đường, nhồi máu cơ tim, hội chứng Fanconi, gan nhiễm mỡ trên mèo.